KOCAV Divan Sohbetleri’nin 15 Mayıs 2026 tarihli programında post sahibi, İbn Haldun Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Tarih Bölümü Öğr. Üyesi Dr. İ. Vehbi Baysan oldu. “Sessiz Otoriterlik 3.0: Ortadoğu’da Modern Gücün Görünmezliği” başlıklı sohbette yeni nesil yönetim mekanizmaları, küresel finans ilişkileri ve akademi dünyası tahlil edildi.
Sessiz Otoriterlik ve Bölgesel Taşeronluk
Özellikle Ortadoğu’dan örnekler vererek modern iktidarların kitleleri modern yöntemlerle tahakküm altına aldığını belirten Dr. Baysan, bu durumu şu sözlerle özetledi: “Artık iktidarlar tankları, polisleri görünür kılıp korkutmaya çalışmıyor. Sosyal medyada yaptığınız bir yanlış hareketle başınız dertte.” Ortadoğu’daki savaşların arkasında bir yandan finansal gücün yattığını vurgulayan Baysan, küresel siyasetin yönünü paranın belirlediğini savundu: “Ben Amerika ve İsrail’in Suudi Arabistan ve Körfez ülkelerinin taşeronluğunu yaptığını düşünüyorum.” İran nükleer anlaşmasının iptalini de petrol fiyatlarının düşmesiyle iflas eşiğine gelip IMF’ye muhtaç olan Suudi Arabistan’ın ekonomik kaygılarına bağladı.
İpek Yolu’ndan NATO’ya Gücün Handikapları
Küresel güç dengelerindeki kırılmaları tarihsel bir perspektifle ele alan Dr. Baysan, iktidarların aşırı kontrol hırsının doğurduğu sonuçlara dikkat çekti. Osmanlı İmparatorluğu’nun İpek Yolu üzerindeki hakimiyet sürecini örnek gösteren Baysan, dayatılan ağır şartların ticaret sürecini nasıl etkilediğini şu sözlerle aktardı: “Osmanlı, İpek Yolu’nda tam kontrolü ele geçirmek için her şey yaptı ve kazandığı anda da kaybetti. Oraya koyduğu ağır vergiler ve kurallar tüccarları yıldırdı.” Günümüzde de Amerika’nın müttefikleriyle benzer bir süreç yaşadığını belirten Baysan, ABD’nin “Biz artık NATO’nun bekçisi değiliz, borcunuzu ödeyin” çıkışının ardından Avrupa’nın kendi başının çaresine bakmak zorunda kaldığını; Almanya ve Belçika gibi ülkelerin kendi savunma altyapılarını kurarak mecburi askerliği yeniden gündeme aldığını ifade etti.
Ortadoğu’da Hayatta Kalma Mücadelesi ve İlmin Değeri
Dr. Baysan, jeopolitik gerilimlerin toplumlar üzerindeki yıkıcı etkisine dikkat çekerek Ortadoğu halklarının değişen gündemine vurgu yaptı. Suriye’deki iç çatışmalar ve Ürdün’deki enflasyonun yarattığı toplumsal patlama riski üzerinden örnekler veren Baysan, kitlelerin ideolojik davaları bir kenara bırakıp tamamen hayatta kalma mücadelesine odaklandığını ifade etti. Konuşmasının son bölümünde Osmanlı dönemi pedagoji metinlerine değinen ve liyakatli öğreticilere her devirde kıymet verilmesi gerektiğinin altını çizen Baysan, divan sohbetini hafızalarda yer edinecek şu etkileyici alıntıyla noktaladı: “Allah büyük ilmi insanlardan çekip almaz. Ama kıymet görmediği yerde alimler giderler. Geri kalanlar da fetva verir.”
Sohbet, dinleyicilerin sorularının cevaplanmasının ardından Süleymaniye manzarasında çekilen toplu fotoğraf ile sona erdi.
Yusuf TANRIVERDİ (İhtisas 2)
