12 Temmuz 2024

KOCAV Divan Sohbetleri Prof. Dr. Fatih Mehmet Sancaktar

Osmanlı’dan Cumhuriyet’e İktisat

Divan Sohbetleri’nin 3 Mart Cuma günü akşamındaki post sahibi İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Fatih Mehmet Sancaktar idi. Konuk olarak ise Marmara Üniversitesi İktisat Fakültesi İktisat Bölümü Öğretim Üyesi Dr. Öğr. Üyesi Saim Çağrı Kocakaplan katıldı.Dr. Kocakaplan”Osmanlıdan Cumhuriyete İktisat”başlıklı konuyu, genel çerçevede vekendi deyimiyle “deşerek”ele aldı.Dinleyicilerin de katkılarıylainteraktif bir divan gerçekleşti.

Son Bin Yılda Kırılmaların İktisattaki Etkileri

Dr. Kocakaplan konuşmasına,dönemlendirme yaptıktan sonra iktisatı devreye sokarak başladı;işin tarihi ve zihniyet tarafıyla ilgilendiğini ifade etti. Osmanlı’dan Cumhuriyet’e derken de bütün kurumlarda, ilişkilerde, düşüncelerde, kültürel yansımalarda son bin yılda olan biten şey üzerine konuşmak durumunda olduğumuza değindi. Dolayısıyla son bin yıla bakarak da genel kanıyı anlar hale geleceğimizi söyledi.“Son bin yıl bütün toplumların tarihi için çok önemlidir. Öyle ki bu bin yılda olan biten genel dünya tarihine baktığımızda insanların ve toplumların dolayısıyla ekonomilerin, sosyal hayatın, düşüncelerin serüvenine baktığımızda çok ciddi kırılmaların olduğu dönemlerdir.”Böyle bir perspektifimizin var oluğunu söyleyen Dr. Kocakaplan, budurumu genel tarih aralığı olarak adlandırdı.

İktisatta Uzun Aralık Manevra Alanı

Şu an bu konuşmanın başladığı an bile tarihin konusudur dolayısıyla da hepimizin üzerinde etkisi vardır”diyen Dr. Kocakaplan, tarihin hala devam eden bir şey olduğuna vurgu yaptı. Bizler tarihe tarih olduğu için değil aynı zamanda kendimize dayanak sağladığımız yer olarak bakarız. Baktığımız bu tarih aralığı, siyaseti ve aynı zamanda da politik tarih anlayışını çok rahat görebilmemizi sağlar.Buna ek olarakiktisat tarihinin tanımı yapan Dr. Kocakaplan;“İktisat tarihi, siyasi tarihin, politikanın diplomasinin ve başka ideolojik yaklaşımların baktığından başka bakar.”Bu yaklaşımda önemli bir durağımız olan zaman kavramına değinerek uzun aralığın bizim manevra alanımız olduğunu dile getirdi. Çünkü uzun süreçler dönüşe dönüşe birbirini etkileye etkileye devam eder.

Dr. Kocakaplaniktisatı bir ders kitabı tanımından ziyade genişletici bir şekilde ele alarak şu şekilde tarif etti: “İktisat: temel olarak üretim tüketim ve bölüşüm ilişkilerini inceler bunun nasıl olduğunu üstüne çıktığında da nasıl olması gerektiğini analiz eder ve buna göre teori kurar. Sonrasındaise yapmış olduğu tanımın üzerinde durarak iktisadı şöyle açıkladı: “Üretim, tüketim ve bölüşüm ilişkilerine baktığımızda aslında bütün toplumları kuran, toplumlara şekil veren, bireyi ya da ferdi belirleyen, bunların rol alışlarını belirleyenve diğer tarafta dini düşünceyi her şeyi etkileyen bir şeyden bahsediyoruz.Dolayısıyla biz bunların hepsine gömülü; hepsini etkileyen ve hepsinden etkilenen şeylerden bahsediyoruz demektir.”

Dr. Kocakaplan’ın bu geniş tarih aralığına bakma izahı,“Türkiye’de süregelen tarih nasıl ilerler? Toplumların yaşayışını ne belirler?”gibibirçok temel felsefi tartışmaları bertaraf etmiş oldu.“Çünkü bu geniş alan,toplumların siyasi, sosyal, iktisadi örgütlenmeleri değiştiği için devlet yapılarınındeğiştiğini bize gösterirve budurum toplum içerisindeki tabakaların da rollerini değiştirir.Böylelikledeğişim,bugünden geçmişe doğrubir kalp ritmi gibi yükselen ve düşen güçleri bize izah eder.” Söyleminin ardından Dr. Kocakaplan, bir grafik şeması üzerinden iktisadi sistemi analiz etti.

Sirkeci’den tren gider

Dr. Kocakaplan, bahsettiği dönüşümhikâyesini ve bizim ona bakışımızı en iyi bir şekilde özetleyeceğini düşündüğü yazar Ali Akbaş’ın 1983’te kaleme aldığı ‘Göç’ –şiiriyle sözlerini sonlandırdı.

“Sirkeci’den tren gider,

Erzurumlu Duran,

Ankaralı Burhan gider,

Burada ezan var, orda çan,

Her sabah çınlar tepemizde,

Uyan uyan!

Sirkeci’den tren gider,

Bir yaldızlı Kur’an gider.”

Hazırlayan: Duygu Mervenas ORAL (Gelişme 2)